دنیای ماهی

فایتر ( Siamese Fighting Fish  - Betta splendens – Fighter )ماهی جنگجوی تایلندی(سیامی)  Siamese Fighting Fish

نام علمی : Betta Splendens

نام معمولی - عمومی:فایتر- Betta ،Betta Fish, , Fighter, Siamese Fighting Fish

خانواده : آنا بانتیده ( لابیرنت ) Anabantidae

زیر خانواده:  Osphronemidae

نوع گونه : ماهیلابیرنت  (Labyrinth Fish)

منشاء ( زادگاه ) : جنوب شرقی آسیا ( مالزی ، تایلند ، اندونزی ، هند ،سنگاپور ،ویتنام و........ )

زیستگاه طبیعی : مناطقباتلاقی ،آبهای ساكن ، شامل مزارع برنج و كانالها در تایلند

اندازه بالغین:  7 تا 8 سانتیمتر

خلق و خو و رفتار اجتماعی ( سازگاری ) : صلحجو، در صورتی كه به تنهایی نگهداشته شوند(ماهی های نر را نمیتوان با هم نگهداشت).  ماهیانی  با اندازه باله مشابه گزینه مناسبی هستند ، البته میتواند نسبت به ماهیاندیگری كه باله بلندی دارند ، نظیر آنجل و گوپی نیز مهاجم باشد . نسبت به ماهیانفایتر ماده صلح جو است.با ماهیانی كه باله ماهیان دیگر (ماهیان باله بلند) رامورد تهاجم قرار میدهند( مثل تایگربارب ها ) نباید نگهداری شوند.

طولعمر: 2 تا 3 سال (ممكن است عمرش به 4 سال هم برسد)

محل زیستی در تانك : سطح بالاییتانك

حداقل اندازه تانك ( آكواریوم ) :  10 لیتر ولی 20 لیتر به بالا بهترین است .

تغذیه : اصولا گوشتخوار بوده ولی همه چیزمیخورد ،غذای زنده را ترجیح میدهد ولی غذای پولكی یا یخ زده و كرم خونی زنده و خشكشده و غذاهای مشابه را هم میخورد.ماهیان بالغ را روزی دو بار، با غذاهای حبه اییا پولكی و در صورت امكان با كرمهای ریز و لارو پشه تغذیه كنید.

تولید مثل : تخم گذار ،سازنده لانهحبابی.

نکته: از آنجائیكه ماهی نر در صورتیكه ماهی ماده در زمان درستی بهش معرفی نشودبا آن میجنگد میتواند تكثیرش تا حدی مشكل باشد .

 تعیین جنسیت :

1-  بالهنرها بسیار بلندتر از ماده هاست و نرها بسیار رنگی تر و زیباتر از ماده ها هستند.

2-  از طرفیماهیان نر با یكدیگر میجنگند.

3-  لوله تخم در ماهیان ماده به چشم می آید.

نکته مهم : تولید مثلفایتر در صورتی كه آب ساكن باشد آسان است. از آنجائیكه آنها لانه حبابی میسازند، آبباید جریان آرامی داشته باشد.
ماهیان نر از تخمها و لاروها محافظتمیكنند.

سطح مراقبت ( نگهداری ) : آسان .انتخابی عالی برای كسانی كه نگهداری ماهیان آب شیرین را شروع كرده اند ومیتواند برایشان مثل یك گلدفیش مقاوم باشد.

ph-اسیدیته :  6.8 تا 7.4( آستانه تحمل 6 تا 8) ولی آب سبك را ترجیحمیده.

سختی آب :  5 تا 20  dgh(سبكتا سخت ، حد تحمل 2 تا 25)

حرارت مطلوب :23 تا 30 درجه سانتیگراد

پرورش و نگهداری :

همانطوركه پیش تر اشاره كردم ماهیان نر این گونه را می توان با توجه به رنگ های دل ربا ودرخشان و باله های بلند از ماده ها كه بدرنگ ( معمولا كرم و خاكستری ) و كوتاه بالههستند تمیز داد . همچنین مجرای تخم ریزی یا Oviposter که مانند لوله ای بیرون میزند , در فصل تخم ریزی فقط در ماهی های ماده و به صورت برآمدگی سفید و کوچک دیده میشود . این برآمدگی در بین باله شکمی و مخرجی جای دارد .

 گزارش شده که در جلو باله مخرجی ماهیان ماده ، دانه های سفیدی وجود دارد كه شبیه تخم است .

سن بلوغ ماهیجنگجوی سیامی كمتر از یك سال و احتمالا 4 تا 6 ماهگی است و كم ترین زمان دو برابرشدن جمعیت این ماهی 15 ماه است . البته این اعداد به دما و شرایط زیستی وابسته اند .
تكثیر این ماهی در آبی نسبتا اسیدی و سبك بهتر است .

بهتر است كه آكواریمسر پوشیده و دمای آن 25 درجه سانتی گراد باشد .

نكته مهم در تكثیر ماهی فایتر _ وبیشتر گورامی ها _ كاهش ارتفاع آب آبزی دان به حدود 20 سانتی متر است .

 در زمانبلوغ و آمادگی تولید مثل , ماهی نر اقدام به ساختن  لانه ای از حباب هوا می كند واین آغاز رفتار لانه سازی مشخص کننده زمان مناسب اضافه كردن ماهی ماده به آكوآریوماست . بهتر است که آبزی دان این ماهیان حاوی گیاهان شناور و گیاهان پهن برگ آبیباشد . همچنین آب کهنه یا آبی که با محلول آکوآ سیف شرکت تترا مخلوط شده است برایماهیان بهتر است .

وسعت لانه حبابی ماهی  B . splendens(فایترها)حدود 10 سانتی متر مربع است . اگر نر بالغ شروع به لانه سازی نكرد می توان با افزایش جزئی دما و جایگزینیمقداری از آب آبزی دان , وی را وادار به لانه سازی نمود . پس از این مرحله نوبت بهاضافه كردن ماهی ماده به آبزی دان می رسد.
سپس رقص آئینی و جفت گیری ماهیانانجام شده و تخم ریزی صورت می گیرد . در این زمان باید ماهی ماده را حتما ازآكوآریوم خارج نمود تا مورد جفای ماهی نر قرار نگیرد .

هماوری ماهی فایتر از 100 عدد تا 700 عدد تخم متفاوت است . ولی می توان عدد 390 تخم را به عنوان هماوریمتوسط این ماهی گزارش نمود .                                                                   

 در دمای 27 تا 30 درجه سانتی گراد انكوباسیون تخم ها 36 تا 24 ساعت به درازا می كشد . همچنین 2 روز باید بگذرد تا نوزادان ماهی فایترشروع به  شنای آزاد كنند .

ماهی فایتر ماده در یك سال چند بار تخم ریزی كرده و بنابر گزارش اكسلرود این ماهی را می توان پس از بالغ شدن ، هر ماه وادار به تخم ریزینمود . معمولا یك هفته اول پس از شنای آزاد , از نوزادان ماهی فایتر با نم رویان( اینفوزوئر ) و از آن به بعد ـ یعنی حدودا از روز دهم تولد ـ با ناپلیوس گوشوارهآبی پذیرایی می شود . با این رژیم طول ماهیان در یك ماهگی به 5/1 سانتی متر می رسد .

 نكته بسیار مهم در مورد ماهی جنگجوی سیامی این است كه باید ماهیان نر را پیش ازسه ماهگی از هم جدا کرده و هر كدام را در ظرف جداگانه ای پرورش داد زیرا در غیر اینصورت شروع به جنگ كرده و هیچكدامشان زنده و سالم نمی ماند .

در سه ماهگی كه ماهیحدودا سه سانتی متر طول دارد ، نرهای جوان را می توان از باله مخرجی بلندشان شناخت . در مورد مراقبت والدینی در این ماهی گزارش شده كه ماهی فایتر نوزادانش را نمیشناسد و می شود به لانه حبابیو نوزادان تحت پاسداری اش نوزادان ماهی فایتر دیگریرا اضافه نمود (همین رفتار در برخی پرندگان نیز وجود دارد ) . از دیگر سو اگر ماهینر را از نوزادانش جدا كرده و پس از چند روز  وی را به مخزن حاوی فرزندانش باز گردانیم،  آنها را خواهد خورد .

تغذیه ماهی فایتر :

هرچند که ماهی فایتر هر نوع غذایی را می پذیرد و از مگس و دلگوسفند و آرتمیا تا کاهو و پولکی های گیاهی می توان به او داد ولی شاید یکی ازبهترین غذاهای پیشنهادی برای این ماهی کرم خونی باشد زیرا در زیستگاه طبیعی نیز بخشزیادی از غذای ماهی را همین لارو حشرات تشکیل می دهد .

 در کنار شرکتهای گوناگونی کهغذای ویژه برای ماهی فایتر درست می کنند ؛ شرکت آلمانی تترا اقدام به ساختن دو غذایاختصاصی برای ماهی فایتر کرده که تترا بتا (Tetra Betta) و بتا مین (BettaMin) نامدارند . خصوصیت این غذا ها این است که باعث زیبا و بهتر شدن رنگ ماهی فایتر وهمچنین رشد سریع و بهتر باله های این ماهی میشوند . همچنین دارای مقدار پروتئینبالا بوده و فرمولاسیون آنها مانند غذایی است که ماهی بتا در محیط طبیعی برای خوردنانتخاب می کند . باید اضافه کنم که در فرمول غذایی غذای بتامین آرتمیا نیز وجوددارد.

تکثیر ماهی فایتر:

این ماهی زیبا و مقاوم خصلتها و ویژگیهای بعضا منحصر به فردی دارد که توجه دوستداران ماهیان زینتی را به خود جلب میکند. و طبعا هر نگهدارنده فایتری علاقمند است تا نه تنها بتواند بخوبی از آنها نگهداری کند بلکه بتواند آن را تکثیر کرده و نوزادان قشنگش را پرورش دهد. برای تکثیر این ماهی زیبا شاید بتوان مطالب زیر را دسته بندی و به عرض رساند.

1 - انتخاب ماهی مولد :

هر تکثیری نیاز به داشتن مولدین خوب دارد. مولدی که بدنی سالم از نظر خصوصیات فیزیکی داشته(نقص بدنی نداشته باشد )، رنگی براق و زیبا داشته باشد،از سلامت و شادابی کامل برخوردار باشد،درتانکی با ماهیان سالم قرار گرفته باشد،از نظر اندازه بدن ،جفتها با یکدیگر تناسب داشته باشند، پیر نباشد ، ترجیحا از جایی خریداری شود که تولید کننده اش به انتخاب و به گزینی نسل ماهیان خودش پرداخته باشد و ....

2 - تعداد ماهی لازم:

بهتر است برای شروع کار از 2 نر و 3 تا4 ماده استفاده شود.(احتمال آسیب دیدن ماهیان ماده در دوره تکثیر خصوصا برای افراد نو تجربه بیشتر بوده و ماهیان خریداری شده از بازار نسبت به ماهیان تولیدی خودمان از تلفات بیشتری برخوردارند).

3 - عملیات بعد از خرید:

- میتوانیم ماده ها را به تانک اجتماعی انتقال داده (با حفظ اصول قرنطینه ماهیان تازه وارد) و نرها را در جایگاه انفرادی قرار دهیم یا نرها و ماده ها را در جایگاههای انفرادی نگهداریم.
- به ماهیان توجه لازم را کرده و اجازه میدهیم با شرایط پرورشی ما (دمای آب ،كیفیت فیزیكی و شیمیایی آب ،شرایط محیطی پرورش و ...)تطبیق یابند.
- بعد از گذشت 10 تا 15 روز میتوانیم شرایط تکثیر را آماده کنیم.

4 - آماده سازی جایگاهتکثیر:

ماهیان برای تخمریزی نیاز به جایگاهی مناسب دارند کهعلاوه بر فراهم آوردن شرایط فیزیکی و شیمیایی و محیطی لازم برای والدین ، باید برایتفریخ تخمهای گذاشته شده ( بدنیا آمدن بچه ها ) توسط والدین و سپری کردن دورانبسیار سخت و حساس نوزادی این ماهیان نیز مناسب باشد، شایدموارد زیر روشنگر اینجایگاه باشد.

- جایگاه نباید زیاد بزرگ باشد . ظرفی به گنجایش 15 تا 20 لیترمیتواند به خوبی مورد استفاده قرار گیرد.بزرگی بیش از اندازه جایگاه سبب دور شدنزوجین ازهم و اختفا ماده و به طول کشیدن دوره تخمریزی میشود. بعلاوه انجام وظیفهپدرانه ماهی نر ( جمع آوری تخمها و لاروها ) را بسیار سخت میکند.
انتخاب جایگاهبزرگ برای این كار ، مرحله تغذیه نوزادان را با مشكل مواجه خواهدساخت.

- ارتفاعآب 15 تا 20سانتیمتر مناسب است. ارتفاع بیشتر سبب فشار بیشتر به ماهی نر برای جمعآوری تخمها شده و از آن مهمتر فشار زیاد آب (ارتفاع زیادتر آب) برای لاروهای تازهاز تخم درآمده خوب نیست.
- جایگاه باید در جایی آرام و به دور از استرسهایبیرونی (تحریکات ناراحت کننده) قرارگیرد. ( شدت نور خیلی زیاد نباشد،دستکاری داخلیو بیرونی صورت نگیرد ،از حرکات تند وپرصدا در اطراف جایگاه پرهیز شود و) ...

- جایگاه میتواند کاملا ساده و بدون پوشش گیاهی باشد یا در آن از گیاهان شناور در سطحو طبقات آب استفاده کرد. این گیاهان به ماهی کمک میکند تاحبابهای لانه اش را بهترمحصور کرده و احساس راحتی بیشتری بکند.این جانب شخصا تانکی خالی از هر گونه افزودنیرا ترجیح میدهم .بودن گیاه علاوه بر مزایایی که داردمیتواند سبب به تاخیر افتادندوره جفت گیری ماهیان شده و بار آلودگی آب را بیشترکرده و ماهی نر در آن سخت تر بهدنبال ماده اش یا تخمها و نوزادان فروافتاده میگردد.

جایگاهی بدون شن وهر گونهقطعات اضافی ( گیاه و فیلتر و ...)،سبب آشنایی زودتر زوجین شده و مهمتر از ان، ازآلودگی میکروبی کمتری برخوردار بوده و یافتن تخمها و نوزادان را برای نر بسیار راحتمیکند.

- آبی تمیز ومناسب و تازه ،بهترین گزینه برای جایگاه تکثیر است .تمیزی آبامکان قارچ زدگی تخمهارا به حداقل رسانده و زخمهای ماهی نیز در معرض آلودگی کمتریخواهد بود.جایگاه پر آب شده باید حداقل 24 ساعت قبل با شرایط دمایی جایگاه قبلیفایتر همدما شده باشد.

- یک قطعه پلاستیک فریزر (یا یک قطعه صفحه یونولیت یا یكبرگ كاهو یا لیوان پلاستیكی نصف شده و ... )به ابعاد تقریبی10 در 5 سانتیمتر (کمیکوچکتر یابزرگتر) باید در سطح آب قرار داده شود.

- در این مرحله جایگاه نیازی بهگردش آب و تهویه ندارد.

- تنظیم دما در محدوده مناسب در طول دوره تکثیر الزامیاست.

5 - انتقال مولدین :

میتوانید ماهی نر و ماده را همزمان صید کرده و به جایگاه انتقالدهید.در این حالت هر دو زمان یکسانی برای آشنایی با محیط و یکدیگردارند.
- درهنگام انتقال سعی شود آب جایگاههای قبلی والدین در تانک تکثیر ریخته نشود.
- شاید بهتر باشدانتقال در عصر صورت گرفته شود .در صورت آماده بودن ماهیان، صبح روزبعد تخمریزی صورت میگیرد.(تعدادی از ماهیان تخمگذار ترجیح میدهند با شروع روزفعالیت تخمریزی راانجام دهند).

6 - صبروحوصله :

با انتقال مولدین به جایگاه تخمریزی ، ماهیان یكدیگر را دیده و تغییراتی در فعالیتهای داخلی بدن آنها وخصوصیات رفتاری و ظاهری آنها صورت میگیرد.

- ماهیان از دیدن یكدیگر به وجد آمده و رنگشان براق و تیره تر میشود و برای یكدیگر باله هایشان را آرایش میدهند.در این مرحله اینكه كدام قوی یا ضعیف است مطرح نبوده و رفتارهای آشنایی زوجین با یكدیگر صورت میگیرد.

- ماهی نر از ماده خود با حركات زیبای باله و شنا ،خواستگاری كرده و ماده با حركات مشابهی به آن پاسخ میدهد.اگر پذیرش طرفین صورت گیرد ماهی نر به سمتی كه میخواهد لانه درست كند شناكرده و ماده به دنبالش حركت كرده و گویا با یكدیگر میخواهند لانه بسازند.از این مرحله به بعد ماهی نر بسرعت به ساخت و تكمیل لانه پرداخته و خیلی زود تخمریزی صورت میگیرد.

- اگر مراسم اولیه آشنایی به خیر و خوشی تمام نشود و یكی از طرفین ،از انجام رسوم معمول تكثیر نسل طفره رود، زد و خورد ماهیان آغاز میشود.در بیشتر موارد ماهی نر است كه غالب میدان است مگر اینكه ماهی ماده بزرگتر و قویتر باشد كه در اینحال میتواند زخمهای قابل توجهی به ماهی نر وارد كند.

- دعواهای ماهیان نر با ماده در غالب اوقات به زخمی جدی و مهلك تبدیل نمیشود.صدمات تا زمانیست كه ماهی نر برتری خود را با گرفتن چند گاز از باله ها و دم ماده (و گاه از پلوها) به وی به اثبات برساند . بعد از آن ماهی ماده بیشتر به گوشه ای از جایگاه خزیده و در نوبتهای مختلفی در محوطه حضور می یابد و در صورتی كه آمادگی داشته باشند با دعوت نر به زیر لانه رفته و تخم میریزند و گرنه در نوبتهای مكرری ماهی نر از ارعاب و تشویق برای حضور ماده برای تخمریزی استفاده كرده و نهایتادر غالب موارد این رفتارها به تخمریزی منجر میشود.

- در به نتیجه رسیدن این رفتارهای تولید مثلی به تخمگذاری،نباید عجله كنید و شرایط مناسبشان را به هم بزنید .در صورتیكه زوجین برای تخمگذاری آماده باشند و یكدیگر را بپذیرند،فرایند آشنایی با یكدیگر تا تخمگذاری بین 5 تا 12 ساعت(كمتر از نیمروز) بطول می انجامد.اما گاه به دلایل متعددی از جمله آماده نبودن شرایط جسمی و روحی و محیطی برای طرفین طول این دوره به 7 تا 10 روز نیزمیرسد.

- در صورتیکه تخمگذاری بیش از یک تا دو روز طول بکشد باید به ماهیان غذا بدهید.غذایی کامل که آبرا آلوده نکرده(پایداریش در آب زیاد باشد) و روزانه یک وعده و به حدی که در همان زمان خورده شود.

7 - تخمگذاری ماهی:

با تخمگذاری ماهی مادهنقش و وظیفه وی در تولید نسل آینده به اتمام میرسد.دیگر حضور وی درجایگاه نه لازماست و نه درست.اینك باید پدر مهربان وظیفه مراقبت از تخمها را به عهده بگیرد.

- ماهی ماده رابعد از تخم ریزی از جایگاه خارج میكنیم.او خطر بالقوه و بالفعلی برایتخمها و یانوزادان از تخم در آمده است.حضور او (ماهی ماده) باعث فشار بیشتر جسمی وروحی به ماهی نر میشود.از طرفی ماهی نر به حضور دشمن تخمها در محوطه لانه نمیتواندبی تفاوت باشد و دائم باید در حال دور كردن او از محوطه لانه باشد و از طرف دیگراین تعقیب وگریز سبب میشود تا جمع آوری و سازمان دادن تخمها و لاروها توسط ماهی نربه درستی صورت نگیرد.

- تخمها بسته به دمای آب حدود 24 ساعت بعد تفریخمیشوند(كمی زودتر یا دیرتر)

- لاروهای نو رس (بچه فایترهای تازه از تخم در آمده)دارای ذخیره غذایی به ارث برده از مادر هستند كه حدود 3 روز آنها را از تغذیه بی نیاز میسازد.

8 - عملیات پایانی :

- در روز اول تفریخ تخمها،آنها بسیار کم حرکت بوده و ماهی نر بهراحتی آنها را جمع آوری و مدیریت میکند.لذا خوب دیده نمیشوند.از روز دوم تفریخ شدن،فعالیتشان بیشتر شده و آنها رادر اطراف لانه و در حال سقوط از لانه یا در کف مشاهدهمیکنیم.

ماهی پدر بدون تامل،از مرحله ریزش تخمها در مرحله جفتگیری تا سازماندهیو نگهداری تخمها و لاروهاتا روز سوم بعد از تفریخ تخمها،بیدرنگ مشغول بازسازیلانه،جمع آوری تخمها و درمرحله بعد جمع آوری نوزادان از محوطه اطرف لانه وانتقالشان به لانه بوده است.

- اینكار سخت ، انرژی زیادی را طلبیده و او را به شدتخسته و نهایتا عصبی میكند.یعنی ازروز سوم تخمگذاری(روز دوم در آمدن نوزادها) تعدادنوزادانی كه از لانه خارج شده وبه اطراف پخش میشوند بیش از اندازه ای است كه در هربار جستجو و بازگشت به لانه توسط ماهی نر جمع آوری میشود .این شیطنت و نافرمانی بچهها در روز چهارم ازتخمگذاری (سوم از باز شدن تخمها)به حدی میرسد كه دیگر ماهی نرقادر به سازماندهی آن نبوده و از طرفی شدت فعالیت مداوم و سخت او را خسته و عصبیكرده است در این مرحله ا ست كه پدر مهربان دیگر توان انجام وظایف خود را نداشته وخود تهدیدی برای بقای لاروها(بچه ماهیها) به حساب مِی آید، و باید از جایگاه خارجشود.این انتقال بسته به شرایط در روز سوم یا چهارم از تخمگذاری است.

- ماهیان فایتری که دوره تخمگذاری را به اتمام ر سانده اند،از ذخیره غذایی بدنشانکاسته شده (رسیدن و خروج تخمها از بدن ماده وفعالیت شدید و مداوم نر) است و باید موردتوجه قرار گیرند.

- زخمهای برداشته شده در طول دوره تخمگذاری بر روی بدن ماده یانر باید مورد توجه قرار بگیرد (هرچند غالبا جدی و کشنده نیست).باید پس از بازگرداندنآنها به جایگاههای اصلیشان نسبت به کاربرد مواد ضد عفونی کننده برای درمانشانتوجه کرد.

این مرحله انتهای فرایند تكثیر و آغاز مرحله تغذیه ،مراقبت و پرورشنوزادان است.